Green Archaeology: maatwerkprojecten

Green Archaeology staat voor maatwerk. Hier vindt u enkele voorbeelden van oudere en huidige projecten:

Verstoring en informatieverlies door heipalen in archeologische context

Op 27 september 2021 ben ik aan de Vrije Universiteit Amsterdam gepromoveerd op mijn proefschrift Piles in the Picture. Mijn onderzoek heeft zich gericht op de verstoring van archeologische resten door heipalen, en dan met name op het informatieverlies dat hierdoor ontstaat. Meer lezen? Het proefschrift is gratis online te vinden (en te downloaden) op www.academia.edu. Klik op de groene button hieronder om direct naar mijn proefschrift doorgestuurd te worden.

Leest u mijn proefschrift liever op papier, dan kan dat ook. Een papieren exemplaar van mijn boek aanvragen kan via info@greenarchaeology.nl

 

Voorburgskwartier te Leidschendam-Voorburg

Op de Burgemeester van Zeelandweg in Leidschendam Voorburg bouwt Niersman Bouw Haaglanden in opdracht van BPD ontwikkeling BV een aantal woningen. Voorafgaand hieraan was een archeologisch proefsleuvenonderzoek gepland, maar vanwege de noodzakelijke diepte in combinatie met een hoge grondwaterstand was dit onderzoek technisch lastig uitvoerbaar.

In overleg met de constructeur heb ik als alternatief het bouwplan archeologieduurzaam gemaakt. Het aantal palen is verminderd, losse palen zijn uit het plan verwijderd en de tussenafstand tussen rijen palen is vergroot. Vervolgens is met een bouwplaatsbegeleiding geborgd dat de uitvoering net zo archeologieduurzaam zal zijn als het plan op papier. Het resulterende bouwplan verstoort de bodem zo weinig dat een archeologische proefsleuf zou leiden tot méér informatieverlies dan het bouwplan. Dat onderzoek was daarom niet meer noodzakelijk.

Aardenburg

In Aardenburg (gemeente Sluis) wordt direct naast het Romeinse legerkamp (een archeologisch Rijksmonument) een schoolgebouw gerealiseerd door BUKO Bouwsystemen. In overleg met het bevoegd gezag en de constructeur heb ik het bestaande palenplan dusdanig geoptimaliseerd en archeologieduurzaam gemaakt, dat zelfs op deze archeologisch zeer interessante en waardevolle locatie geen archeologisch onderzoek meer noodzakelijk is. Daarnaast heb ik een notitie opgesteld waaruit blijkt dat het archeologische informatieverlies door het nieuwe bouwplan in archeologieduurzame vorm verwaarloosbaar is. Hierdoor kon het geplande archeologische onderzoek achterwege blijven.

Ook op Aardenburg zal de correcte uitvoering van het archeologieduurzame bouwplan worden geborgd door een bouwplaatsbegeleiding uit te voeren, waarbij de medewerkers in het veld worden geïnstrueerd over de archeologieduurzame maatregelen en eventuele knelpunten of afwijkingen tijdig gesignaleerd en opgelost kunnen worden.

Swanla-driehoek te Zuidplas

In samenwerking met Jongste Projectmanagement en in opdracht van de gemeente Zuidplas werk ik mee aan de ontwikkeling van de Swanla-driehoek in Zuidplas. De woonwijk die hier moet komen, wordt volledig volgens archeologieduurzaam principe gebouwd: aangepaste palenplannen, beperkte ophogingen zonder toepassing van verticale drainage, maatwerk met ondergrondse afvalcontainers en andere ondergrondse voorzieningen etcetera. Het resulterende plan zal de aanwezige archeologische lagen zo weinig verstoren dat verder archeologisch onderzoek niet noodzakelijk is

Dijkverbeteringen

In opdracht van Hoogheemraadschap Rijnland ben ik betrokken bij diverse dijkverbeteringsprojecten en vervanging van gemalen (onder meer in Aalsmeer (Hogedijk en Schinkelpolder), Vijfhuizen, Kaag en Braassem, Hoogmade en Voorschoten. Mijn werkzaamheden lopen uiteen van het uitvoeren van quickscans, het analyseren van de mate van archeologische verstoring van de voorlopige ontwerpen en adviseren over vervolgonderzoek,  het voorbereiden en uitvragen van die archeologische vooronderzoeken en het adviseren over mogelijkheden om de dijkverzwaringen zo archeologieduurzaam mogelijk uit te voeren.

Prorail: effectstudie geluidsschermen en archeologie

In opdracht van Prorail heb ik een effectstudie uitgevoerd voor het plaatsen van geluidsschermen langs het spoor. Op basis van de verschillende standaardmethodes die worden gehanteerd bij het plaatsen van deze schermen heb ik een analyse gemaakt van de mate waarin de fundering van deze schermen eventueel aanwezige archeologische resten verstoort. Daaraan gekoppeld is een advies opgesteld dat inzicht biedt in het nut en de noodzaak van archeologisch vooronderzoek bij het plaatsen van geluidsschermen. Dit advies kan worden gebruikt als onderbouwing richting het bevoegd gezag dat onder bepaalde omstandigheden geen archeologisch onderzoek noodzakelijk is, en bespaart op deze manier veel onderzoekskosten in de toekomst!

Leidschendam, Vlietvoorde

In Leidschendam werkt de gemeente met BPD ontwikkeling BV hard aan de realisatie van een nieuwbouwproject in de Duivenvoordecorridor: Vlietvoorde. Een bijzonder, groen landschap met archeologische resten van het Kanaal van Corbulo, het landgoed Oostbos en een vindplaats uit de Vlaardingencultuur. Deze resten krijgen zowel in het verhaal als in de inrichting van het plan een expliciete plek. Behoud in situ is daarbij het uitgangspunt. Op de plekken waar wonen en archeologie samengaan, komt een archeologieduurzame gebiedsontwikkeling. Een integrale aanpak, waarbij het archeologieduurzame aspect niet alleen geldt voor de nieuwbouw van woningen, maar ook voor de bijbehorende aanpassingen in het landschap.

Mijn bijdrage aan het plan betreft het opstellen en onderbouwen van de richtlijnen voor archeologieduurzaam bouwen. Daarnaast heb ik, in samenwerking met Jongste Projectmanagement en Advies, alle voorwaarden voor archeologieduurzaam bouwen expliciet beschreven en vastgelegd in de bestemmingsplanregels. Een uniek ontwikkeling, want het is de eerste keer in Nederland dat archeologieduurzaam bouwen volledig via de bestemmingsplanregels wordt geborgd!

Verzameltracé kabels en leidingen Sint Janskerk te Gouda

Rondom de Sint Janskerk te Gouda moesten gasbuizen, elektriciteitskabels en waterleidingen worden vervangen. Deze lagen binnen de begraafplaats rondom de kerk, een gebied dat is aangewezen als archeologisch monument. Het oorspronkelijke plan was om alle werkzaamheden in bestaand tracé te laten plaatsvinden om verstoring van de begraafplaats te voorkomen. Omdat dit logistiek niet mogelijk bleek, is in plaats daarvan in overleg met de NUTS-bedrijven gekozen voor de aanleg van één verzameltracé voor álle leidingen (in plaats van de tot nu toe gescheiden tracés) dat vooraf archeologisch is onderzocht. 

Resultaat: eenmalig wetenschappelijk waardevol onderzoek in plaats van eindeloze archeologische begeleidingen met beperkt resultaat. Daarnaast is er nu een vrijgegeven tracé waarbinnen alle toekomstige werkzaamheden zonder verdere archeologische bemoeienis kunnen plaatsvinden. Dat laatste is een groot voordeel voor de NUTS-bedrijven.

Archeologie­vriendelijk bouwen op de Koningshof te Gouda

Het project Koningshof was het eerste archeologievriendelijke bouwplan van enige omvang in een historische binnenstad. Een terrein van 150 bij 100 meter is volledig herontwikkeld met behulp van een archeologievriendelijk bouwplan, waarbij de bodem dieper dan Archeologisch Peil (50 cm beneden het huidige maaiveld) niet mocht worden verstoord. Door onder andere gebruik te maken van bestaande kabel- en leidingtracés, plaatselijk extra op te hogen, bredere maar ondiepere funderingsbalken te gebruiken, geen ondergrondse voorzieningen aan te leggen en een aangepast heipalenplan te hanteren, konden de archeologische waarden in situ bewaard blijven. 

Hierdoor was geen grootschalig archeologisch onderzoek noodzakelijk. Dat conformeert niet alleen aan het verdrag van Valletta om zoveel mogelijk archeologische waarden in situ te behouden, het zorgt ook voor een aanzienlijke kostenbesparing. De waardevolle lessen uit dit pilot-project zijn vastgelegd in een evaluatierapport: Groenendijk 2009: Archeologievriendelijk Bouwen op de Koningshof te Gouda.

Archeologisch onderzoek Bolwerk Gouda

Op de locatie van een voormalige gasfabriek, in de historische binnenstad van Gouda, werd een hotel met een ondergrondse parkeerkelder van zes meter diep gebouwd. Op basis van historische bronnen was bekend dat er veel archeologische waarden aanwezig waren. Vanwege de aanwezige milieuverontreiniging was archeologisch vooronderzoek echter nauwelijks mogelijk. Inzicht in de omvang van het archeologisch onderzoek was vooraf dus onmogelijk. 

Om toch een financieel en planningstechnisch beheersbaar project te garanderen, is gewerkt met een vaste aanneemsom. Deze werd gebaseerd op een vooraf beredeneerd aantal aan te leggen opgravingsvlakken en een daaraan gekoppelde hoeveelheid op te graven m2. Daarbij werd uitgegaan van keuzes: niet alles hoefde onderzocht te worden, maar de keuzes zelf zouden pas in het veld worden bepaald, binnen het afgesproken aantal m2. Ook voor de uitwerking werd vooraf een volwaardig bedrag gereserveerd, waarbinnen op inhoudelijke basis keuzes gemaakt konden worden. Het resultaat was een wetenschappelijk hoogwaardig archeologisch onderzoek binnen budget en binnen planning.